Biên lợi nhuận gộp: công thức tính và phân biệt với markup
Biên lợi nhuận gộp cho biết bao nhiêu phần trăm doanh thu bán hàng thuần còn lại trong doanh nghiệp sau khi đã trừ đi giá vốn hàng bán trực tiếp. Theo dõi sát tỷ lệ này theo từng mặt hàng và nhóm hàng giúp chủ cửa hàng biết chắc mỗi đơn bán ra đóng góp được bao nhiêu để trang trải tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên và tạo ra lãi ròng.
Biên lợi nhuận gộp = ((Doanh thu thuần − Giá vốn hàng bán) ÷ Doanh thu thuần) × 100. Nếu bạn nhập hàng giá 80 và bán ra giá 100 chưa tính thuế, lợi nhuận gộp là 20 và biên lợi nhuận gộp đạt 20%.
Công thức tính biên lợi nhuận gộp và các thành phần
Để tính biên lợi nhuận gộp chính xác, cả giá bán lẫn giá vốn đều phải lấy theo mức chưa bao gồm thuế gián thu và đã trừ hết các khoản chiết khấu dòng hàng hoặc chiết khấu trên toàn hóa đơn. Chỉ một mức giảm giá nhỏ cũng làm giảm trực tiếp phần lãi gộp ở tử số, khiến tỷ lệ phần trăm biên lợi nhuận tụt nhanh hơn nhiều người nghĩ.
Do giá nhập từ nhà cung cấp thường biến động qua từng đợt nhập kho, việc áp dụng giá vốn bình quân gia quyền sẽ phản ánh đúng hiệu quả kinh doanh hơn so với nhìn vào một hóa đơn mua lẻ. Công thức gồm ba yếu tố cốt lõi:
- Doanh thu bán hàng thuần: Giá bán thực tế sau khi đã trừ mọi khoản giảm giá và chiết khấu thương mại, chưa gồm thuế
- Giá vốn hàng bán: Tổng chi phí vốn của lượng hàng đã xuất bán được tính theo giá vốn bình quân gia quyền
- Biên lợi nhuận gộp (%): Tỷ lệ giữa lợi nhuận gộp chia cho doanh thu thuần, nhân với 100
Phân biệt biên lợi nhuận gộp và tỷ lệ cộng thêm trên giá vốn (markup)
Sai lầm phổ biến nhất khi định giá bán lẻ và bán buôn là nhầm lẫn giữa biên lợi nhuận gộp tính trên giá bán với tỷ lệ cộng thêm tính trên giá vốn (markup). Cả hai phép tính đều đặt cùng một số tiền lợi nhuận gộp ở tử số, nhưng markup chia số lãi đó cho giá vốn nhập vào, còn biên lợi nhuận gộp lại chia cho giá bán thuần.
Ví dụ, một sản phẩm có giá vốn 80 khi cộng thêm 25% markup sẽ có giá bán là 100. Khoản lãi 20 lúc này chiếm 20% của giá bán 100; nghĩa là mức markup 25% chỉ tương đương biên lợi nhuận gộp 20%. Nếu chủ tiệm tưởng nhầm biên lợi nhuận của mình là 25% rồi chiết khấu 25% trên giá 100, hàng sẽ bán ra ở mức 75 và lỗ ngay 5 trên mỗi sản phẩm.
Theo dõi biên lợi nhuận bán hàng trong GiroPS
GiroPS tự động cập nhật giá vốn bình quân gia quyền cho các sản phẩm có theo dõi tồn kho mỗi khi bạn ghi nhận hóa đơn mua hàng mới. Trong báo cáo Phân tích bán hàng và báo cáo Lãi & Lỗ, bạn có thể xem ngay doanh thu thuần, giá vốn và cột biên lợi nhuận gộp thực tế theo bất kỳ khoảng thời gian nào.
Khi lên bảng giá mới hoặc tính toán chương trình khuyến mãi, bạn có thể dùng công cụ miễn phí `profit-margin-calculator` trên trang web để quy đổi tức thì giữa markup và biên lợi nhuận. Ngoài ra, tính năng phân quyền theo vai trò giúp bạn ẩn giá nhập đối với nhân viên bán hàng để bảo mật thông tin lợi nhuận.
Tình huống thực tế
Ví dụ bằng số: biên lợi nhuận gộp trước và sau khi giảm giá
Một cửa hàng kim khí bán máy cầm tay với giá 250 chưa thuế, trong khi giá vốn bình quân gia quyền là 160. Lợi nhuận gộp đạt 250 − 160 = 90, tương ứng biên lợi nhuận gộp (90 ÷ 250) × 100 = 36% (còn tỷ lệ markup trên giá vốn là 90 ÷ 160 = 56,25%). Khi cửa hàng giảm giá 10% cho khách, giá bán thuần còn 225, lợi nhuận gộp giảm xuống 225 − 160 = 65 và biên lợi nhuận gộp thực tế hạ xuống mức (65 ÷ 225) × 100 = 28,89%.
Câu hỏi thường gặp
Biên lợi nhuận gộp bao nhiêu là tốt cho cửa hàng nhỏ?
Không có một con số cố định cho mọi ngành vì biên lợi nhuận luôn đi kèm với tốc độ vòng quay hàng tồn kho. Cửa hàng tạp hóa hay đại lý bán sỉ có thể chấp nhận biên mỏng nhờ bán số lượng lớn, trong khi shop thời trang hoặc phụ tùng cần biên cao hơn để bù đắp chi phí mặt bằng.
Biên lợi nhuận gộp có khi nào bị âm không?
Có. Khi giá bán thuần sau chiết khấu thấp hơn giá vốn bình quân, biên lợi nhuận gộp sẽ chuyển sang số âm. Thực tế các cửa hàng thường chỉ chấp nhận biên âm có chủ đích khi cần xả hàng tồn đọng lâu ngày để thu hồi vốn lưu động.
Làm sao tính giá bán khi đã biết biên lợi nhuận gộp mục tiêu?
Bạn lấy giá vốn chia cho (1 − biên lợi nhuận mục tiêu dưới dạng số thập phân). Chẳng hạn sản phẩm có giá vốn 140 và bạn muốn đạt biên lợi nhuận gộp 30%, giá bán cần đặt là 140 ÷ (1 − 0,30) = 140 ÷ 0,70 = 200.