Cari hesap alacakları (Ticari alacaklar) nedir ve nasıl takip edilir?
Cari hesap alacakları, işletmenizin müşterilerine ürün veya hizmeti teslim edip satış faturasını onayladığı halde henüz tahsil etmediği toplam tutarı gösterir. Kasada fiilen duran para ile müşteride bekleyen hakkınızı birbirinden ayırmanın en temel ölçüsüdür.
Ticari alacaklar = onaylanmış vadeli satış faturalarının toplamı − müşterilerden bugüne kadar alınan tahsilatlar. Satış yapıldığında kâr oluşur, ancak tahsilat kasaya veya banka hesabına girene kadar bu tutar cari alacak olarak bekler.
Ticari alacakların yapısı ve hesap bileşenleri
Küçük ve orta ölçekli işletmelerde her satış anında nakit tahsil edilmez; kurumsal müşterilere, ustalara veya düzenli alıcılara belirli bir vade tarihi tanınır. Teslimat yapılıp satış faturası kesinleştiğinde tutar müşterinin cari hesabına borç, sizin işletmenize ise alacak olarak yazılır.
Sağlıklı bir alacak hesabı yürütmek için her faturanın toplamını, yapılan parçalı tahsilatları ve kalan bakiyeyi ayrı ayrı izlemek gerekir. Henüz kesinleşmemiş taslak belgeler veya fiyat teklifleri gerçek bir alacak doğurmaz ve toplam alacak hesabına dahil edilmez.
- Onaylı satış faturası tutarı: Müşteriye teslim edilen ürün veya hizmetin vergi dahil kesinleşmiş belge toplamı
- Alınan tahsilatlar: Nakit kasa veya banka hesabına giren tam ya da parçalı müşteri ödemeleri
- Net cari alacak bakiyesi: Onaylı fatura toplamından tüm tahsilatlar düşüldükten sonra müşteriden beklenen kalan tutar
Nakit akışına etkisi ve ticari borçlardan farkı
Ticari alacaklar işletmenin varlığıdır; buna karşılık ticari borçlar tedarikçilerden aldığınız mal veya hizmet için sizin ödemeniz gereken yükümlülüklerdir. Kağıt üzerinde yüksek satış ve kâr açıklayan bir işletme, alacaklarını vadesinde tahsil edemezse kira, maaş ve tedarikçi ödemelerini karşılayacak nakit bulmakta zorlanır.
Bu nedenle alacak yönetiminde yalnızca toplam bakiyeye bakmak yetmez; hangi müşterinin borcunun hangi vade tarihinde dolduğunu bilmek gerekir. Düzenli ekstre paylaşımı ve vade takibi, satıştan doğan kârın gecikmeden kasa ve banka hesaplarına gerçek nakit olarak dönmesini sağlar.
GiroPS'te cari alacaklar ve fatura bakiyeleri nasıl izlenir?
GiroPS'te bir satış faturası onaylandığında müşterinin cari bakiyesi otomatik olarak güncellenir; taslak faturalar ise hiçbir toplamda sayılmaz ve kalan alacak göstermez. Fatura içine veya doğrudan cari karta kaydettiğiniz her tahsilat hareketi, seçtiğiniz kasa ya da banka hesabına işlenirken açık alacak bakiyesini anında düşürür.
Cari kartlar üzerinden hangi müşteriden ne kadar alacağınız olduğunu, parçalı tahsilat sonrası kalan fatura bakiyelerini ve yaklaşan vade tarihlerini tek ekranda görebilirsiniz. Ayrıca tek dokunuşla PDF cari hesap ekstresi oluşturup müşterinizle paylaşarak mutabakat sürecini hızlandırabilirsiniz.
Örnek iş senaryosu
Örnek: aylık cari alacak hesabı
Bir yapı market ay içinde kurumsal müşterilerine toplam 120.000 tutarında üç onaylı satış faturası (40.000, 50.000 ve 30.000) kesmiştir; ayrıca sistemde 20.000 tutarında bir taslak fatura durmaktadır. Ay içinde ilk faturanın 40.000 tutarındaki tamamı ve ikinci faturanın 35.000 tutarındaki kısmı olmak üzere toplam 75.000 tahsilat alınmıştır. Taslak fatura hesaba katılmaz. Ay sonu net ticari alacak bakiyesi 120.000 − 75.000 = 45.000 olur (ikinci faturadan kalan 15.000 ve üçüncü faturadaki 30.000).
Sıkça Sorulan Sorular
Taslak satış faturası cari alacak toplamına girer mi?
Hayır. Taslak faturalar henüz hazırlık aşamasındaki belgelerdir; müşteriye kesin bir borç yüklemez ve GiroPS'te hiçbir alacak toplamına veya cari bakiyeye dahil edilmez. Yalnızca onaylanmış satış faturaları kalan alacak oluşturur.
Müşteri faturanın yalnızca bir kısmını öderse bakiye nasıl takip edilir?
Alınan tutar parçalı tahsilat olarak kaydedildiğinde hem kasa/banka hesabınız artar hem de ilgili faturanın kalan alacağı ödenen tutar kadar azalır. Böylece faturanın tamamı kapanana kadar kalan bakiyeyi kuruşu kuruşuna izlersiniz.
Cari alacakların yükselmesi her zaman iyi bir işaret midir?
Satış hacminizin büyüdüğünü gösterebilir; ancak tahsilat hızı satış hızına yetişemiyorsa işletmeniz nakit sıkışıklığına girebilir. Alacak artışının vadesi geçmiş bakiyelerden mi yoksa yeni vadeli satışlardan mı kaynaklandığını mutlaka kontrol etmelisiniz.