Czym jest średnia ważona cena zakupu i jak ją obliczyć?
Średnia ważona cena zakupu (średni ważony koszt jednostkowy, WAC) to metoda wyceny zapasów, która po każdej nowej dostawie przelicza koszt jednostkowy towaru proporcjonalnie do zakupionych ilości. Przy zmiennych cenach u dostawców pozwala znać realny koszt i marżę bez konieczności osobnego śledzenia każdej partii na półce.
Średni ważony koszt jednostkowy = (wartość obecnego zapasu + wartość nowego zakupu) ÷ (obecna ilość + nowa zakupiona ilość). Każde przyjęcie towaru z ceną automatycznie aktualizuje średni koszt sztuki.
Wzór i aktualizacja kosztu po nowej dostawie
Za każdym razem, gdy wprowadzasz fakturę zakupu lub przyjęcie magazynowe z ceną, wartość dotychczasowego zapasu sumuje się z wartością nowej dostawy i dzieli przez nową łączną ilość sztuk. Sprzedaż nie zmienia kosztu jednostkowego — zmniejsza jedynie stan magazynowy według aktualnej średniej.
Aby wyliczenie było spójne, wszystkie zakupy muszą być ujęte w tej samej jednostce miary i w cenach netto (po rabatach, bez podatku VAT), przeliczonych na walutę firmy.
- Wartość obecnego zapasu: dostępna ilość w magazynie × dotychczasowa średnia ważona cena zakupu
- Wartość nowego zakupu: nowo kupiona ilość × nowa cena jednostkowa netto
- Nowy koszt jednostkowy: (wartość obecnego zapasu + wartość nowego zakupu) ÷ (obecna ilość + nowa ilość)
Różnica między średnią ważoną a zwykłą średnią
Zwykła średnia arytmetyczna dodaje dwie ceny i dzieli przez dwa, całkowicie pomijając to, ile sztuk kupiono w każdej dostawie. Średnia ważona uwzględnia wielkość zamówienia, dzięki czemu duża dostawa po wyższej cenie wpływa na koszt mocniej niż dokupienie kilku sztuk.
Jeśli masz 10 sztuk kupionych po 100 i dokupisz 30 sztuk po 140, zwykła średnia błędnie wskaże 120. Średnia ważona policzy (1 000 + 4 200) ÷ 40 = 130 za sztukę, chroniąc Twoją marżę przy ustalaniu ceny sprzedaży.
Jak GiroPS stosuje średnią ważoną cenę zakupu
GiroPS wylicza wartość magazynu oraz koszt własny sprzedaży w raporcie Zysków i Strat za pomocą średniej ważonej ceny zakupu (metoda FIFO nie jest stosowana). Każda faktura zakupu automatycznie aktualizuje średni koszt produktu.
Wartość zapasów widoczna w raporcie magazynowym i podsumowaniu firmy wynika z pomnożenia dodatniego stanu produktów śledzonych przez ich aktualny średni koszt ważony.
Praktyczny przykład
Przykład: dwie dostawy po różnych cenach zakupu
Sklep narzędziowy ma na stanie 10 zestawów wierteł kupionych po 100 za sztukę (obecna wartość = 10 × 100 = 1 000). Po podwyżce w hurtowni dokupuje kolejne 10 zestawów po 140 za sztukę (nowy zakup = 10 × 140 = 1 400). Łączna wartość zapasu wynosi teraz 1 000 + 1 400 = 2 400 przy 10 + 10 = 20 zestawach, co daje średnią ważoną cenę zakupu 2 400 ÷ 20 = 120 za zestaw. Gdyby w drugim zamówieniu kupiono 30 zestawów po 140 (4 200), średni koszt wyniósłby 5 200 ÷ 40 = 130 za zestaw.
Często zadawane pytania
Czy sprzedaż towaru zmienia średnią ważoną cenę zakupu?
Nie. Sprzedaż zdejmuje towar ze stanu po aktualnym średnim koszcie, aby wyliczyć zysk z transakcji, natomiast koszt jednostkowy pozostałych na półce sztuk nie zmienia się aż do kolejnego zakupu.
Dlaczego średnia ważona jest wygodniejsza niż FIFO w małej firmie?
W codziennym handlu identyczne produkty leżą razem na tej samej półce i nikt nie sprawdza, z której faktury pochodzi konkretne pudełko. Średnia ważona daje dokładną wycenę bez uciążliwej ewidencji partii.
Co się stanie, jeśli przyjmę towar na magazyn bez ceny zakupu?
Przyjęcie bez wpisanej ceny pozostawia niepełną wycenę zapasu i zawyża zysk w raportach. Zawsze uzupełniaj ceny zakupu na dokumentach przyjęcia, aby raport magazynowy i wynik finansowy były rzetelne.