Ölü stok (hareketsiz stok) nedir ve nasıl eritilir?
Ölü stok (veya hareketsiz stok), depoda ya da mağaza rafında bulunduğu halde uzun süredir hiç satılmayan ve normal şartlarda yakın zamanda satılması da beklenmeyen ürünleri ifade eder. Küçük işletmelerde kâğıt üzerinde varlık gibi görünse de gerçekte işletmenin sıcak nakdini rafa hapseden ve her geçen ay değer kaybeden gizli bir yük oluşturur.
Ölü stok, belirli bir dönem boyunca (örneğin 60 veya 90 gün) tek bir adet bile satışı gerçekleşmeyen hareketsiz envanterdir. Yavaş dönen stoktan farkı talebin tamamen durmuş olmasıdır; indirim kampanyası, paket satış veya tedarikçi değişimiyle eritilerek nakde çevrilmelidir.
Ölü stok neden oluşur ve işletmeye neye mal olur?
Bir ürünün rafta çakılı kalmasının arkasında genellikle talep tahmin hatası, sezonsal geçişler veya yanlış fiyatlandırma yatar. Tedarikçinin toplu alım indirimine kapılıp henüz satış hızı denenmemiş bir üründen yüksek miktarda sipariş vermek, küçük esnaf ve KOBİ'lerde hareketsiz stoğun bir numaralı sebebidir.
Satılmayan her koli ürün yalnızca alış bedeli kadar parayı bağlamakla kalmaz; hızlı satan ürünlere ayrılabilecek raf alanını işgal eder, sayım iş yükünü artırır ve zamanla yıpranma, paslanma, modasının geçmesi veya son kullanma tarihinin dolması nedeniyle tamamen çöpe gitme riski taşır.
- Aşırı alım: Tedarikçi iskontosu uğruna normal aylık satışın çok üzerinde miktarlarda mal çekilmesi.
- Mevsim ve trend değişimi: Sezonu kapanan, eski model kalan veya müşterinin artık tercih etmediği çeşitler.
- Yanlış fiyat veya görünürlük: Piyasanın üzerinde kalan satış fiyatı ya da ürünün depoda unutulup vitrine ve kataloğa hiç çıkarılmaması.
- Kayıt ve varyant hataları: Yanlış beden, renk veya ölçüde sipariş edilen ve hedef müşteri kitlesine uymayan kalemler.
Ölü stok ile yavaş dönen stok arasındaki fark nedir?
Yavaş dönen stok ile ölü stok sıkça karıştırılır ancak yönetim biçimleri farklıdır. Yavaş dönen ürünler ayda bir veya birkaç kez de olsa düzenli alıcı bulur; örneğin pahalı bir yedek parça ya da özel ölçü bir hırdavat malzemesi seyrek satılır ama müşterisi geldiğinde yüksek kâr marjı bırakır.
Ölü stokta ise satış hareketi tamamen durmuştur; ürün 60 veya 90 gündür tek bir faturada bile yer almamıştır. Yavaş dönen ürünlerde kritik stok ve sipariş miktarını düşürmek yeterliyken, ölü stokta yeniden sipariş tamamen kesilmeli ve eldeki miktarı eritecek aktif bir kampanya uygulanmalıdır.
GiroPS Stok Raporu ile hareketsiz ürünleri tespit etme ve eritme
GiroPS'teki **Stok Raporu**, rafları tek tek gezmenize gerek kalmadan hareketsiz ürünleri otomatik olarak ortaya çıkarır. Raporda son 30, 60 veya 90 gündür hiç satılmayan kalemleri ve stoğa girdiğinden beri **hiç satışı olmayan** ürünleri ayrı filtrelerle anında listeler, her birinin eldeki miktarını ve ağırlıklı ortalama maliyet üzerinden bağladığı toplam stok değerini görürsünüz.
Tespit ettiğiniz hareketsiz ürünleri eritmek için web sitemizdeki ücretsiz indirim hesaplama aracyla (`discount-calculator`) başabaş noktasını kontrol ederek kademeli indirim uygulayabilir, bu ürünleri çok satan kalemlerin yanında ikili paket (bundle) yapabilir veya GiroPS **Online Katalog** üzerinden fırsat ürünleri olarak müşterilerinize WhatsApp ile duyurabilirsiniz.
Örnek iş senaryosu
Örnek: 90 gündür satılmayan ürünleri nakde çevirme
Bir yapı market işletmesi GiroPS Stok Raporu'nda 90 gündür hareket görmeyen ürünleri filtrelediğinde, birim maliyeti 250 olan özel seri dekoratif aydınlatma armatüründen depoda 40 adet (toplam 10.000 değerinde bağlı nakit) beklediğini fark eder. Ürünün normal satış fiyatı 400'dür ancak üç aydır tek adet bile satılmamıştır. İşletme sahibi bu kalemi yeniden sipariş listesinden çıkarır, satış fiyatına %30 indirim uygulayarak 280'e çeker ve ürünü Online Katalog'da vitrine alır. İki hafta içinde 40 adedin tamamı satılır; işletme hem 1.200 brüt kazanç elde eder hem de rafta uyuyan 10.000'lik anaparayı kurtarıp hızlı dönen ürün alımına aktarır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir ürün kaç gün satılmazsa ölü stok sayılır?
Sektöre göre değişmekle birlikte perakende ve gıda dışı ürünlerde genellikle 60 ila 90 gün boyunca hiç satış görmeyen kalemler hareketsiz stok uyarısına girer; mevsimlik ürünlerde ise sezon bitimiyle birlikte bu süre başlar.
Ölü stoğu maliyetinin altında (zararına) satmak mantıklı mıdır?
Önce makul bir indirim veya paket kampanyayla alış maliyetini kurtarmak hedeflenir. Ancak ürün bozulmak üzereyse, modası tamamen geçtiyse veya depoda tutma maliyeti daha büyükse, maliyetin biraz altında bile olsa satıp bağlı nakdi kurtarmak hiç satamamaktan daha doğrudur.
Yeni ölü stok oluşmasını önlemek için ne yapılmalıdır?
Yeni denenen ürünlerde ilk siparişi küçük tutmak, ürün kartlarında gerçekçi kritik stok seviyeleri tanımlamak ve her ay düzenli olarak GiroPS Stok Raporu'ndaki 30/60/90 gün hareketsiz ürünler listesini kontrol etmek en etkili önlemdir.