Kâr oranı (Maliyet üzerine kâr / Markup): formül ve marjla farkı
Kâr oranı (uluslararası ticarette kullanılan adıyla markup), bir ürünün satış fiyatını belirlerken alış maliyetinin üzerine yüzde kaç kazanç eklendiğini gösteren fiyatlandırma ölçütüdür. Esnaf ve toptancılar raftaki etiketi hızlıca oluşturmak için kâr oranını kullanır; ancak bu oranın satıştan kalan brüt kâr marjıyla karıştırılmaması gerekir.
Kâr oranı (Markup) = ((Net Satış Fiyatı − Alış Maliyeti) ÷ Alış Maliyeti) × 100 formülüyle hesaplanır. Vergi hariç 80 birime aldığınız ürüne %25 kâr oranı eklerseniz 20 birim kazançla 100 birime satarsınız; bu satışın brüt kâr marjı ise %20 olur.
Kâr oranı (markup) formülü ve satış fiyatı hesabı
Kâr oranı hesabında baz alınan temel rakam, ürünün işletmeye olan vergi hariç alış maliyetidir. Tedarikçiden farklı zamanlarda değişen fiyatlarla mal alındığında, son faturadaki fiyat yerine ağırlıklı ortalama maliyetin kullanılması fiyatlandırma hatalarını önler.
Maliyeti bilinen bir ürüne belirli bir kâr oranı ekleyerek satış fiyatına ulaşmak oldukça pratiktir. Hesaplamada şu üç temel adım izlenir:
- Birim brüt kâr: Vergi hariç net satış fiyatından ağırlıklı ortalama alış maliyetinin çıkarılmasıyla bulunan tutar
- Kâr oranı (Markup %): Birim brüt kârın alış maliyetine bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunan yüzde
- Satış fiyatı formülü: Alış Maliyeti × (1 + Kâr Oranı) denklemiyle hedef etiket fiyatının doğrudan hesaplanması
Kâr oranı ile brüt kâr marjı arasındaki dönüşüm
Kâr oranı kazancı maliyete bölerken, brüt kâr marjı aynı kazancı satış fiyatına böler. Bu nedenle aynı ürün için kâr oranı yüzdesi her zaman brüt kâr marjı yüzdesinden daha büyüktür. İki kavram arasındaki matematiksel dönüşüm Marj = Markup ÷ (1 + Markup) ve Markup = Marj ÷ (1 − Marj) formülleriyle yapılır.
Örneğin 80 birimlik maliyete %25 markup (0,25) eklediğinizde satış fiyatı 100 birim olur ve marjınız 0,25 ÷ (1 + 0,25) = %20 çıkar. Eğer kasada müşteriye 'nasıl olsa %25 kârla satıyorum' diyerek 100 birim üzerinden %25 indirim yaparsanız, fiyat 75 birime iner ve her satışta 5 birim zarar edersiniz.
GiroPS ile maliyet takibi ve doğru fiyatlandırma
GiroPS, stok takipli ürünlerde her alış faturası kaydedildiğinde ağırlıklı ortalama maliyeti otomatik olarak hesaplar. Ürün kartlarında güncel maliyeti görerek üzerine hedeflediğiniz kâr oranını güvenle ekleyebilir, Satış Analizi raporunda ise gerçekleşen kârlılığı takip edebilirsiniz.
Alış maliyetinden satış fiyatı üretirken veya markup yüzdesini brüt kâr marjına çevirirken web sitemizdeki ücretsiz `profit-margin-calculator` aracını kullanabilirsiniz. Ayrıca ekip yönetimi ayarlarından çalışanlar için alış fiyatı gizleme seçeneğini aktif ederek maliyet bilgilerinizi koruma altına alabilirsiniz.
Örnek iş senaryosu
Sayısal örnek: maliyet üzerine %50 kâr oranı ekleme
Bir yedek parça satıcısı, ağırlıklı ortalama alış maliyeti vergi hariç 120 birim olan bir filtreyi %50 kâr oranıyla (markup) fiyatlandırmak istiyor. Eklenecek brüt kâr 120 × 0,50 = 60 birimdir ve satış fiyatı 120 + 60 = 180 birim olarak belirlenir. Dönüşüm formülüyle kontrol edildiğinde bu satışın brüt kâr marjı 0,50 ÷ (1 + 0,50) = %33,33'tür (yani 60 ÷ 180 = %33,33).
Sıkça Sorulan Sorular
Kâr oranı (markup) %100'ü geçebilir mi?
Evet. Bir ürünü alış maliyetinin iki katına satarsanız kâr oranınız %100, üç katına satarsanız %200 olur. Oysa brüt kâr marjı hiçbir zaman %100'e ulaşamaz; örneğin %100 markup, %50 brüt kâr marjına karşılık gelir.
Fiyat belirlerken kâr oranı mı yoksa marj mı kullanılmalı?
Alış faturasındaki maliyetin üzerine hızlıca fiyat koyarken kâr oranı (markup) pratiktir; ancak kira, personel ve indirim bütçesini planlarken cironun ne kadarının işletmeye kaldığını gösteren brüt kâr marjı esas alınmalıdır.
%30 brüt kâr marjı elde etmek için yüzde kaç markup eklemeliyim?
Markup = Marj ÷ (1 − Marj) formülünü kullanabilirsiniz. 0,30 ÷ (1 − 0,30) = 0,30 ÷ 0,70 = 0,4286 yapar; yani %30 brüt marj kazanmak için maliyetin üzerine yaklaşık %42,86 kâr oranı eklemeniz gerekir.